Materieel

Rollend materieel in Madurodam

In Madurodam rijden diverse typen spoorwegmaterieel. Alle treinen zijn modeluitvoeringen van Nederlandse treinen, zowel historische typen (die tegenwoordig niet meer in dienst zijn) als actuele (die men ook tegenwoordig nog in het echt kan zien).

De volgende typen materieel zijn te zien in Madurodam:

De volgende materieelsoorten van spoorwegmaterieel zijn in Madurodam te vinden:

loc serie 1100

De locserie 1100 was de tweede serie electrische locomotieven die bij de NS in dienst kwam. Rond 1950 werden 60 locomotieven gebouwd bij de Franse fabrikant Alsthom. Het waren vierassige locomotieven. Het was de eerste echt grote serie locomotieven, waarmee de NS in staat werd gesteld verouderde stoomlocomotieven te gaan vervangen.

De locomotief is afgeleid van een vrijwel zelfde locomotief zoals deze in Frankrijk rondreed, de serie SNCF BB 8000 en BB 8100. Vrijwel identieke locomotieven werden ook geleverd aan Marokko.

De eerste locomotieven van deze serie reden rond in een turquoise kleur. Aangezien die kleur nogal besmettelijk was, werd al snel overgegaan op een blauwe kleur. Toen in de zeventiger jaren de geel-grijze huisstijlkleur bij de NS werd ingevoerd kregen de locs van deze serie ook die nieuwe kleur. Omdat de machinist bij deze korte loc nogal erg vooraan zat, gebeurde het regelmatig dat bij een botsing met b.v. een auto, de machinist in de kreukelzone terecht kwam. Om die reden is in de loop van de jaren '70 diverse locomotieven van deze serie uitgerust met een botsneus die de ergste krachten van een botsing kan opvangen. De locomotieven van deze serie werden ingezet voor zowel reizigerstreinen als voor (niet al te zware) goederentreinen.

In de jaren '90 van de vorige eeuw zijn alle locomotieven uit de normale dienst afgevoerd. Enkele van de serie zijn bewaard als museumloc.

loc serie 1200

De locserie 1200 was de volgende serie locomootieven die door de NS werd besteld. Ze zijn naar een Amerikaans ontwerp, gelijkend op eerder in Amerika in dienst gestelde locomotieven. De bouw vond plaats bij Werkspoor in Utrecht in het begin van de jaren '50. Het waren zesassige locomotieven. Er werden 25 stuks van dit type in dienst gesteld. Net als de serie 1100 waren de eerste locomotieven turquise kleur, maar wegens de besmettelijkheid daarvan werd al snel gekozen voor de blauwe kleur. Later werd de loc geschilderd in de standaard huisstijl grijs/geel. De locomotieven werden voornamelijk ingezet voor reizigerstreinen.

In de loop van de jaren '90 van de vorige eeuw zijn de locomotieven buiten dienst gesteld en afgevoerd bij NS. Maar eigenlijk was het materieel nog niet helemaal versleten. Diverse locs van deze serie zijn vervolgens terecht gekomen bij kleine goederenvervoerders zoals ACTS/HUSA of EETC.

loc serie 1200 (Vos)

Nadat de NS de serie 1200 aan de kant had gezet, werd een aantal locs verkocht aan particuliere spoorwegmaatschappijen. Hiernaast is een foto te zien van een loc 1200 zoals die in dienst kwam bij Vos Logistics.

loc serie 1300

De locomotieven serie 1300 zijn sterk verwant aan de hierboven genoemde serie 1100. Het was een sterkere uitvoereing, nu in zes-assige vormgeving. De serie 1300 is ook gebouwd bij Alsthom in Frankrijk. De bouw vond plaats in begin 50-er jaren van de vorige eeuw. De locomotieven zijn sterk verwant aan de Franse serie CC 7100; ze zijn ook te vinden in Spanje, Marokko en China. Er zijn 16 locomotieven gebouwd. De serie 1300 werd (net als beide voorgaande series) in eerste instantie geleverd in een turquoise kleur, maar kort na het begin al in de blauwe NS-huisstijl.

De serie werd voornamelijk ingezet voor (zware) goederentreinen, maar ook wel voor personentreinen. In de jaren '70 werden de locomotieven overgeschilderd in de geel-grijze NS huisstijlkleur. Vanaf de jaren '90 werd de serie afgevoerd. Enkele locs zijn bewaard als museumloc. Andere locs zijn in dienst gekomen bij andere exploitanten.

loc serie 1600

Begin 80-er jaren van de vorige eeuw werdn 58 locs van de serie 1600 in dienst gesteld. Ze zijn gebouwd bij Alsthom in Frankrijk. Omdat de NS rond die tijd snel extra materieel nodig had, werd gekozen voor een loc die naar een bestaand type kon worden nagebouwd. Gekozen werd voor de Franse BB 7200.

Toen in 1999 de NS werd gesplitst in NSR (reizigers) en NS Cargo (goederen) werden de NS locomotieven hernummerd in de serie 1800. Dit betrof denummers 1638-1658.

De locomotieven werden bij NS ingezet voor reizigerstreinen, en dan met name in trek-duw formatie bij dubbeldekrijtuigen, en verder voor het goederenvervoer. Inmiddels zijn diverse locomotieven uit deze serie overgenomen door enkele goederenvervoerders. Ze zijn dan herschilderd de kleuren van deze maatschappijen. De hier getoonde foto geeft een loc weer in de rode kleur, zoals deze reed voor NS Cargo.

loc serie 1700

De serie 1700 is een vervolgbestelling op de serie 1600. Met enkele kleine verschillen zijn ze vrijwel gelijk aan die serie. In de serie 1700 werden begin 90-er jaren 81 stuks in dienst gesteld. Ze zijn ingezet voor reizigerstreinen, en dan met name voor trek-dus stammen met dubbeldekkers. Daarnaast werden ze ook ingezet voor reizigerstreinen met gewone getrokken rijtuigen.

treinstel hondekop

Het hondekoptreinstel, ook wel mat'54 genoemd, bestaat uit twee series. Een tweedelig treinstel (serie 321-363 / 371-393) en een vierdelig treinstel (serie 711-757 / 761-786). De neus van deze serie kreeg een speciale vorm, dit in tegenstelling tot eerder in dienst gestelde treinstellen (mat '39, mat'46), bedoeld om bij botsingen de machinist meer bescherming te bieden. Deze neusvorm leidde tot de bijnaam "hondekop".

De treinstellen kwamen in dienst in de 50-er jaren in een groene kleur. Later werden de treinstellen overgeschilderd in de gele huisstijlkleur, en in de jaren '70 kreeg het intercity-materieel een gele kleur met blauwe band over de ramen. De treinen werden ingezet over grotere afstanden in het land. Een afgeleide serie van 12 (tweewagen) treinstellen werd ingezet als Benelux-treinstellen tussen Amsterdam en Brussel. Deze treinen hadden een blauwe kleur met een gele band over de volle lengte.

In de 90-er jaren zijn de treinstellen afgevoerd. Enkele treinstellen zijn bewaard als museummaterieel.

treinstel plan V

Plan V heeft lange tijd de grootste serie treinstellen bij de NS gevormd. Het materieel werd gebouwd in de jaren '60 van de vorige eeuw. Het leek wel op de hondekoptreinstellen, maar mocht niet met deze bijnaam worden benoemd. Door sommigen werd het materieel wel de apenkoppen genoemd. Naast een dertigtal vierdelige treinstellen (plan T) bestond de serie tweedelige treinstellen uit diverse deelseries, met in totaal 246 treinstellen. Bij aflevering hadden zij een groene kleur met een gele band, maar al snel (in de jaren '70) werden ze overgeschilderd in een gele kleur.

De treinen werden voornamelijk ingezet als stoptrein. De rij-eigenschappen waren daarop afgestemd. Ten opzichte van het toen nieuwe mat '54 konden ze snel optrekken. Ook de centrale deursluiting was in die tijd een noviteit, waardoor de haltetijd van de (stop)treinen sterk bekort kon worden.

Begin twintigste eeuw is de NS begonnen met het afvoeren van de serie. De laatste exemplaren hebben het nog tot in 2016 volgehouden, maar inmiddels zijn alle treinstellen uit deze serie afgevoerd.

treinstel koploper

De koplopers vormden naast het materieel VIRM lange tijd de kern van het intercitymaterieel. Ze zijn inmiddels al enkele tientallen jaren oud, een deel is al afgevoerd, maar zijn nog steeds een comfortabel treinstel. Ze worden voornamelijk ingezet in de verbinding van de randstad met het noorden (Groningen/Leeuwarden) en het oosten (Enschede).

De koploper in Madurodam staat stil in het station van Utrecht. Rijden blijkt niet mogelijk te zijn.

treinstel VIRM

De treinstellen van het type VIRM vormt een grote groep intercity materieel. Het is een dubbeldekstreinstel. De eerste treinstellen werden in de jaren '90 van de vorige eeuw in dienst gesteld. Dat waren toen drie- en vierdelige treinstellen. Omdat ze zouden woren ingezet als inter-regio materieel kregen ze de afkorting IRM. Vanaf 2000 zijn de treinstellen verlengd (en zijn er ook nog andere bijgekomen). De dridelige treinstellen werden vierdelig, de vierdelige werde zesdelig. Na verlenging was de afkorting van dit materieel VIRM (velengd inter regio materieel).

Inmiddels krijgt het materieel een grote revisie, om het nog zeker een tiental tot twintigtal jaren langer te laten meegaan.

Ook in Madurodam is er een vierdelige VIRM op de rails te zien.

treinstel sprinter

Omdat de NS in de jaren '70 stoptreinmaterieel tekort kwam, werd een kleine deelserie SGM (stadgewestelijk materieel) gebouwd. Na de bouw van diverse aanvullende deelseries waren er uiteindelijk 90 treinstellen in dienst. De eerste treinstellen waren tweedelig, later werden driedelige treinstellen in dienst gesteld, en werden tweedelige treinstellen verlengd tot driedelig treinstel.

De kleur was in het begin geel. Later (na een grote renovatie in de jaren 2003-2006) werd het materieel herschilderd in een blauw-wit-gele kleur, reden dat het materieel ook wel bekend staat als vlaflip. De sprinters worden voornamelijk ingezet in stoptreinen.

dubbeldekker

Tussen 1994 en 2009 zijn door NS diverse deelseries dubbeldeksmaterieel aangeschaft. Het materieel was bedoeld voor intercity diensten; het comfortniveau werd daaraan aangepast. In diverse deelseries zijn inmiddels 178 treinstellen aangeschaft. Er zijn vierdelige en zesdelige series. De kleur is geel, met een twee blauwe banden over de reizigersafdelingen. Bij de deuren (die zich boven de draaistellen bevinden) blijft één blauwe band over.

Het materieel wordt ingezet voor stoptreinen. Na verloop van tijd zijn een aantal treinen uit een deelserie omgebouwd tot intercitymaterieel; zij kregen daarbij een andere (geel/blauwe) kleurstelling.

Het dubbeldeks-materieel dat in Madurodam rond rijdt, is de gele uitvoereing zoals in gebruik was bij de stoptreinen.

Thalys

Op de hogesnelheidslijn wordt voor de verbinding Amsterdam-Parijs de Thalys ingezet. Het treinstel is eigendom van Thalys, in principe een Belgische maatschappij waarbij Frankrijk, Duitsland, België en Nederland een gezamelijk aandeel in de exploitatie hebben. De Thalys wordt ingezet vanuit Parijs naar Brussel, en enerzijds verder naar Amsterdam en anderzijds verder naar het Duitse Ruhrgebied.

De Thalys die in Nederland is te zien is van het type PBA (Paris-Bruxelles-Amsterdam) en van het type PBKA (Paris-Bruxells-Koln-Amsterdam). De kleur is bordeauxrood. De trein kan snelheiden tot 300 km/h halen, maar in Nederland is de snelheid op de HSL beperkt tot 250 km/h.

De Thalys rijdt in Madurodam op een eigen pendelbaan. Vanuit de remise loopt de lijn over de Moerdijkbrug, en eindigt aan de achterkant van station Groningen in een tunnel.

De volgende tramrijtuigen zijn in Madurodam te vinden:

Tram: gele tram

Door de HTM wordt vanaf het begin van de vorige eeuw het stadsvervoer in Den Haag uitgevoerd. Daarnaast werden door de HTM tussen 1925 en 1961 drie interlocale tramlijnen geëxploiteerd, één van Den Haag naar Delft, één van Den Haag naar Voorbuerg, en één van Den Haag naar Leiden.

Omdat de buitenlijnen waren geëlectrificeerd met 1200 Volt (i.t.t. het stadsnet met 600 Volt) werd speciaal materieel aangeschaft. Dit materieel, dat op draaistellen reed, had iets meer comfort dan het gewone stadsmaterieel. De kleur was geel, in tegenstelling tot het stadsmaterieel dat toen nog een blauwe kleur had, vandaar de naam "gele tram".

Na de opheffing van de buitenlijn naar Leiden, en verandering naar 600 Volt bovenleidingspannign op de beide andere leiden werd het materieel buiten dienst gesteld. Behalve enkele rijtuigen voor museale doelen is de rest van het materieel goen gesloopt.

Deze tram rijdt in Madurodam niet alle dagen. Omdat de rails in het gedeelte waarop deze tram rijdt (Den Haag) vast zijn ingebed in de onderliggende constructie wil men slijtage voorkomen. Bij dagelijkse exploitatie zouden de rails teveel slijten; herstel is dan een zeer grote klus, die men liever wat voor zich uitschuift. Je moet dus wat geluk hebben om deze tram in Den Haag zijn rondjes te zien rijden. De getoonde foto is genoemen op 31 augustus 2009, toen ik dus blijkbaar geluk had dat deze tram aanwezig was.

Tram: gelede tram

Ter vervanging van de bekende PCC-motorrijtuigen in Den Haag, werd begin 80-er jaren 100 nieuwe gelede trams aangeschaft. Delen van de qua casco verouderde (maar wat betreft draaistellen nog goed bruikbare) PCC wagens werden gebruikt in de nieuw te bouwen trams. Na een tiental jaren werd nog een nabestelling gedaan van 47 trams. De eerste trams kwam op de baan in een rood met crème kleur, de nieuwere werden afgeleverd in blauw met crème.

In Den Haag werd met deze trams tot voor kort de volledige dienstregeling van de HTM gereden. Inmiddels is een deel vervangen door de niewere Randstad-Rail.

Tram: Randstad Rail

Na jarenlange discussies over de Zoetermeerlijn, werd begin 21e eeuw de knoop doorgehakt, en werd deze spoorlijn omgebouwd tot een tramlijn. De exploitatie zou voortaan worden uitgevoerd door de exploitant van de Haagse stadstram, de HTM. De Zoetermeerlijn werd in de buurt van het Centraal Station gekoppeld aan de stadstram, zodat trams uit Zoetermeer kunnen doorrijden naar o.a. Loosduinen en andere westelijke stadswijken van Den Haag.

Voor de exploitatie werden 72 trams van het type Citadis aangeschaft.

In Madurodam rijden twee trams van het type Randstadrail rond.

De volgende tramrijtuigen zijn in Madurodam te vinden:

Museumtram: loc 26

Locomotief 26 is een typisch stoomtramlocomotief van één van de Nederlandse tramwegen, in dit geval de LTM (Limburgse Tramweg Maatschappij). De loc werd in dienst gesteld in 1925 voor de nieuw geopende lijn tussen Wijlre en Vaals, een nogal heuvelachtig traject.

De serie werd in 1937 al buiten dienst gesteld. Na in bezit geweest te zijn bij enkele bedrijven in Duitsland, kwam de locomotief in 1972 weer terug in Nederland, waar zij bij de SHM (Stoomtram Hoorn-Medemblik) in dienst kwam. Deze loc is in miniatuur te zien in Madurodam.

Museumtram: loc 7742 (Bello)

De locaalspoor tenderlocomotieven van de serie 7700 van de NS bestond uit 44 locomotieven. De bouw vond plaats in de jaren 1905-1914. Ze werden ingezet door de NS op locaalspoorwegen, o.a. op de locaallijn Alkmaar-Bergen. Ze kregen al snel de bijnaam "Bello". Kort na de Tweede Wereldoorlog werd de serie buiten dienst gesteld.

Uit deze serie is locomotief 7742 bewaard gebleven als museumloc, en rijdt bij de Stoomtram Hoorn-Medemblik. Deze loc is in miniatuur te zien in Madurodam.