Techniek

Techniek van de treinen

Voeding

De treinen krijgen hun energie via de bovenleiding. Deze wordt gevoed met ongeveer 30 Volt. Ik leg wat nadruk op het woord "ongeveer". Want de spanning is niet altijd hetzelfde. In de treinen zit namelijk een tandwiel-overbrenging, en die loopt in een oliebadje. Nu kan de buitentemperatuur nogal verschillen. In de winter tot wel onder nul graden, en in de felle zon in midzomer kan de temperatuur van een trein wel tot 40 graden stijgen. In de winter is de olie bij de tandraderen dik en stroperig, in de zomer is die erg vloeibaar. Als er nu altijd dezelfde spanning op de bovenleiding zou staan, dan zouden de treinen in de zomer veel te hard gaan rijden. Daarom wordt bij mooi weer en felle zon de bovenleidingsspanning verlaagd.

De bovenleiding wordt, net als bij het grootspoor, via een spanconstructie strak getrokken. De gewichten die eraan hangen zijn in Madurodam echter alleen maar voor de sier. De spanning wordt aangebracht door een veer die een horizontale buis is aangebracht. Met deze constructie wordt bereikt dat de bovenleiding altijd strak boven de sporen hangt; afhankelijk van de temperatuur wordt de lijn immers langer of korter.

De voeding per bovenleiding geldt uiteraard niet voor de museumlijn die rijdt tussen de stations Utrecht en Enkhuizen. Bij een stoomlocomotief zou een bovenleiding niet passend zijn. Voor dit gedeelte van de lijn geldt dus, dat de voeding via twee rails plaatsvindt. Consequentie hiervan is, dat bij regenval de museumlijn buiten dienst is.

Voeding via twee rails, zoals bij veel modelspoorlijnen in de huiskamer gebruikelijk is, zou niet mogelijk zijn. Het park is immers zomer en winter geopend. Thuis heeft niemand een modelbaan waar water aan te pas komt, zelfs modelspoor-rijders met een tuinbaan rijden niet met regen. Maar in Madurodam rijden de treinen net zo goed bij mooi weer als bij een felle regenbui. Bij twee-rail voeding zou er dan kortsluiting ontstaan zodra er ook maar een klein beetje water op de baan komt te staan. Daarom is gekozen voor voeding via bovenleiding.

Aansturing van de treinen gebeurt via een zelf ontwikkeld digitaal systeem. De spoorbaan is onderverdeeld in secties (blokken). In een sectie mag er maximaal één trein aanwezig zijn. Een blok is opgedeeld in 2 delen: eerst het vaste spanningsdeel, daarna het geschakelde deel; ook wel stopstuk genoemd. Op het vaste spanningsdeel staat, zoals wel duidelijk moet zijn, altijd spanning. In dit deel word de ID code die iedere trein zelf over de bovenleiding m.b.v. een stroompje genereert, overgezonden naar de computer. Als de code 4 keer duidelijk binnen komt weet de computer zeker welke trein er precies in het blok aanwezig is. Dit is nodig om eventuele wissels (die altijd in de stopstukken zijn geplaatst) aan te kunnen sturen. Als het volgende blok vrij is, (er word dan geen stroom getrokken) dan kan de trein dus door en word het stopstuk ook aangestuurd. Zo niet, dan stopt de trein in het stopstuk.

Mocht er ergens een breuk in de bovenleiding zijn, word bijna direct de spanning afgeschakeld en krijgt de dienstdoende TD'er een telefoontje van de PC, met daarin gesproken, het bloknummer van het beschadigde deel. Bij ontsporingen is er een soortgelijke melding. Binnen enkele seconden word de spanning er automatisch af gehaald.

 

De remise

Onder de souvenirshop en het restaurant is over een lengte van ongeveer 50 meter een remise aangebracht. Daar staan de treinen 's nachts, en worden treinen bij storingen of voor onderhoud even aan de kant gezet. Naast de remise is een werkplaats, waar onderhoud aan de treinen (maar ook aan andere technische onderdelen van Madurodam) kan worden uitgevoerd.

De remise is een doorrijd-remise. Op twee maal vier sporen worden de treinen die even niet hoeven te rijden weggezet (geparkeerd). Een aan de zuidkant binnenkomende trein verlaat, als het tijd is, de remise aan den noordkant, en omgekeerd rijdt een trein die aan de noordkant binnenkomt verder aan de zuidkant.

De hogesnelheidslijn is later bijgebouwd. Omdat die HSL haaks op de remise aankomt, is hier een bijzondere constructie gemaakt. De HSL is buiten dubbelspoor, maar direct bij binnenkomst gaat dat over op enkelspoor. Direct na het wissel is er een opvangconstructie gemaakt.

De Thalys die over de HSL rijdt, heeft namelijk zo'n grote vaart, dat afremmen op een normale manier niet mogelijk zou zijn. Dank zij deze opvangconstructie was het toch mogelijk om haaks op de remise in enkele tientallen meters de Thalys te stoppen. Eenzelfde opvangconstructie is overigens ook gemaakt aan het andere eindpunt van de HSL, achter station Groningen.

Het is wellicht nog wel aardig om te noemen, dat men regelmatig in de remise met de ragebol aan de gang moet. Als treinen buiten rijden, dan blijft er weleens een spinnetje aan hangen. Binnengekomen en gestopt in de remise valt de spin dan van de trein, en ziet in de warmte van de binnenruimte een ideale gelegenheid om spinnewebben te gaan maken. Regelmatig moet het personeel hier dus een schoonmaakactie uitvoeren.

naar boven

 

Bediening

De bediening van de treinen binnen en buiten gebeurt volautomatisch. In principe hoeft er alleen iemand om 10 uur met een muisklik de computer aan te zetten, en de rest gaat volautomatisch. Met zelfgeschreven software, ingebracht in PLC's, wordt de dienst geregeld. Zoals hierboven al beschreven meldt iedere trein zich aan het eind van een sectie middels een unieke code aan de computer; de computer bepaalt dan hoe het vervolg van de rit kan worden ingesteld.

Op twee beeldschermen kan men het verloop van de treinen (en de andere technische onderdelen) volgen. Het personeel hoeft niet constant aanwezig te zijn. Zelfs bij een storing is dat niet direct nodig. Als er een storing optreedt, dan wordt direct volautomatisch de soort storing en de locatie ervan doorgegeven aan een telefoon die één van de medewerkers bij zich heeft. Dus ook als de medewerker zich ergens buiten in het park bevindt en er treedt een storing op, dan kan hij/zij via die telefoon te weten komen wat er mis is. Misschien is het een trein die even niet verder wil rijden, en dan kan hij/zij direct naar de desbetreffende locatie gaan. Of het onderdeel in het park dat niet goed werkt kan met de muis en computer in de bedieningsruimte worden uitgeschakeld. Voor de treinen kan ervoor worden gekozen om tijdelijk een bepaalde sectie uit dienst te nemen, waarna de software zelfstandig een andere rijweg voor de treinen zoekt binnen de overgebleven secties spoor.

Vanuit dezelfde computer worden ook andere technische onderdelen in het park aangestuurd (b.v. geluid in een gebouw, kermis die beweegt, vliegtuig dat over de startbaan rijdt, boten die varen, enz), maar dat zijn ieder op zichzelf staande onderdelen die m.b.v. de computer alleen aan/uit geschakeld kunnen worden. In het circuit van de treinen zijn echter twee boten opgenomen. Deze twee boten varen hetzelfde rondje, en gaan daarbij door de brug (de hefbrug van Dordrecht). Uiteraard is er een koppeling met de treinenloop. De boten wachten totdat er geen trein op de brug rijdt, en omgekeerd wachten de treinen voor het rode sein als de brug open gaat.

 

naar boven