Persoonlijke website van
Wim Kusee

(onderdeel : Bodegraven, kaasdorp aan de Rijn)

Monumenten

Er zijn diverse monumenten te vinden in het dorp Bodegraven en Nieuwerbrug. Hieronder vindt u er enkele:

Boerderijen
paardenburg
heining en dam
zomerlust
knodsenburg
Kerken
dorpskerk
lutherkerk
rk-kerk
Bijz.gebouwen
watertoren
wierickerschans
Molens
arkduif
weijpoortse molen
Nieuwerbrug
tolbrug
eeuwfeesttoren

BOERDERIJEN

Boerderijen : Paardenburg

Dit is de oudste boerderij in de omgeving van Bodegraven. In de boerderij is een jaartal aangebracht die erop wijst dat de boerderij rond 1670 is gebouwd. Of dat inderdaad het geval is, dat is niet bekend. Het zou ook zo kunnen zijn, dat een balk uit een ander, afgebroken gebouw is gebruikt in de boerderij. Maar desondanks is het gebouw toch wel uit de 17e eeuw. Met fraaie leeuwen omgeven is het een mooi beeld van een oude boerderij.

De boerderij ligt inmiddels wat ingesloten tussen de Overtocht (de weg langs de Oude Rijn richting Zwammerdam), de spoorlijn en het viaduct van Rijksweg 11.

Klik op de link "verhalen" om een leuke anecdote over boerderij te lezen.

[ naar de bovenkant van de pagina ]
Boerderijen : Heining en Dam

Midden tussen de nieuwbouw staat aan de Noordzijde de boerderij Heining en Dam. Het is een fraai voorbeeld van een boerderij met een rieten wolfdak, zoals er vanaf de 16e eeuw vele in de streek rond Bodegraven voorkwamen. Het exacte bouwjaar van de boerderij is niet bekend, maar geschat wordt dat hij uit de tweede helft van de 17e eeuw stamt. In die tijd had de boerderij nog een andere naam, de tegenwoordige naam is er waarschijnlijk pas eind 19e eeuw toegekend.

Even leek het erop, dat de boerderij gesloopt zou gaan worden. Dankzij inspanning van de stichting Hugo Kotestein (de lokale monumentenstichting) en van Milieudefensie is de sloop omgezet in een restauratie. In 1992 werd deze afgesloten. De bewoner heeft, ondanks het toepassen van modern comfort, toch weer vele originele delen weten te gebruiken. Hij is beloond met de Hugo Kotesteinprijs

[ naar de bovenkant van de pagina ]

Boerderijen : Zomerlust

Boerderij gelegen aan de Zuidzijde 27, daterend uit het midden van de 18e eeuw. Het woonhuis heeft een lage verdieping en een pannen schiddak met topschoorsteen. De deuromlijsting is in de Lodewijk XVI stijl. Alhoewel nog niet zo heel oud, is het toch een fraaie boerderij, die, ook al als de hierboven genoemde boerderij Heining en Dam inmiddels midden tussen de nieuwbouw is gelegen.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

Boerderijen : Knodsenburg

De tekst hiervan komt nog.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

KERKEN

Kerken : Dorpskerk

De dorpskerk, gelegen aan de Oude Markt, is het oudste gebouw van Bodegraven. In het begin van de 13e eeuw werd de huidige kerk gebouwd op resten van een ander kerkgebouw. In de 14e en 15e eeuw werd de kerk uitgebreid, en werd ook de toren gebouwd. Toen in 1672 de Franse troepen Bodegraven verwoestten, werd daarbij de Dorpskerk niet gespaard. Het dak van de kerk en de torenspits werden in brand gestoken. Ook het interieur van de kerk ontkwam niet aan de woede van de Fransen. Kort na 1672 is de kerk herbouwd.

In 1748 werd de haan, die de toren sierde, vervangen door een leeuw met pijelnbundels, symbool van de Nederlandse staat. De haan, zo werd gezegd, deed teveel denken aan de Franse vrijheidshaan.

In de loop van de tijd vonden er nogal wat uitbreidingen en veranderingen plaats. In de 18e eeuw werd de kerk eerst nog uitgebreid met een portaal aan de zuidkant van de kerk. De sacristie aan de noordkant werd afgebroken. Later, in de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw werd er aan de zuidkant van de kerk een consistorie aangebouwd, tegenwoordig in gebruik als kerkelijk bureau.

De toren, die trouwens sinds de Napoleontische tijd in eigendom van de gemeente Bodegraven is, kreeg in 1883 een extra ommanteling van nieuwe bakstenen. In 1925 werd de torenspits vervangen door een nieuwe van gewapend beton. Er wordt verteld, dat de uitvoerder hoogtevrees had, waardoor het geheel scheef stond. Het was geen fraai geheel; in 1973 is de torenspits weer vervangen en kwam de huidige, van hout en lood er bovenop te staan. Tussen 1968 en 1973 werden de kerk en de toren grondig gerestaureerd. De oude sacristie aan de noordoostkant werd weer herbouwd. Ook het interieur van de kerk werd bij de restauratie aangepast, het koor werd door een houten schot, waartegen de kansel staat, van het schip afgescheiden.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

Kerken : Lutherkerk

In bodegraven is de op ťťn na oudste Evangelisch Lutherse gemeente gevestigd. Vanaf 1575 was er een Lutherse predikant. Tot 1871 stond er aan de Noordstraat een zogenaamde schuilkerk, gevestigd in niet meer dan een grote woonkamer. Het Lutherse geloof was immers niet verboden, maar werd toch niet als gewens gezien. Pas in 1871 werd de huidige kerk gebouwd, op dezelfde plaats als het voorgaande schuilkerkje. In de gevel is nog een gevelsteen ingemetseld met de naam van de kinderen die de eerste steen legden.

De kerk is rechthoekig, met een zadeldak. De voorgevel is fraai versierd met decoraties. Het venster aan de voorzijde lijkt echt, maar is een blind venster. Bovenop de gevel staat een zwaan, teken van het Lutherse geloof.

De kerk staat iets naar achteren ten opzichte van de andere huizen van de Noordstraat. Dit komt omdat de kerk bij de bouw ingebouwd stond tussen de pastorie en een woonhuis. Pas sinds de aanleg van de Marktstraat, die langs de zijkant loopt, is de kerk goed vanaf de openbare weg te zien.

In 1957 en later in 1968 is de kerk gerestaureerd.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

Kerken : Willibrorduskerk

De RK Sint Willibrordskerk was, net als de molen vroeger gelegen op het grondgebied van Zwammerdam. Dit moest vroeger wel, omdat ook de RK kerk een zogenaamde schuilkerk was, door de overheid gedoogd maar niet gewenst. Pas halverwege de 19e eeuw werd de RK-kerk officiŽel erkend. In 1862 werd vervolgens begonnen met de bouw van de kerk, waarvan het ontwerp van de bekende architect dr.P.Cuypers was. In 1865 werd de kerk ingewijd.

Het is een kerkgebouw in neo-gotische stijl, met aan de noordkant een toren met daarbovenop een grote en vier kleine spitsen. Deze bouwstijl werd aan het eind van de 19e eeuw vaker toegepast.

De grote brand van 1870, die een groot deel van het dorp in de as legde, bleef de kerk ongedeerd (hij stond immers wat verder naar het westen). Maar in 1982 brak er een grote brand uit, waarbij het dak en interieur volledig verwoest werd. Gelukkig is de kerk weer herbouwd.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

BIJZONDERE GEBOUWEN

Bijzondere gebouwen : Watertoren

Wie Bodegraven vanuit het zuiden binnen komt, rijdt op een gegeven moment over de Burgemeester LeCoultrestraat. Het was deze burgemeester, die in het begin van de 20e eeuw veel voor de gezondheidstoestand van de gemeente heeft gedaan. Eťn van zijn daden was het stimuleren van de aanleg van waterleiding, iets wat in die tijd helemaal niet zo normaal was; men had immers toch de sloot om te wassen en de regenton om te drinken.....

Maar desondanks werd toch in 1907 na wat geharrewar over de aanleg en financiŽn uiteindelijk door de heren Visser en Smit de Bodegraafse Waterleidingmaatschappij opgericht. Voor het regelen van de waterdruk in de leiding werd aan de westzijde van het dorp een watertoren gebouwd. Deze toren is 34,15 meter hoog. De toren heeft opvallend zware steunberen. Het waterreservoir dat bovenin de toren is gesitueerd had een inhoud van 200 m3. In 1954 is de toren verbouwd; inwendig is er toen een nieuwe reservoir in gekomen.

De toren is vandaag de dag niet meer voor de watervoorziening in gebruik. Maar het is zo'n beeldbepalend element, dat over sloop gelukkig niet wordt gepraat. In 1995 is de toren weer opgeknapt en verkocht aan de gemeente Bodegraven. De vele telefoonmaatschappijen die een hoge plaats zoeken voor antennes zijn er goed mee. Rond de watertoren zijn eind jaren '80 (op het voormalige terrein van de waterleiding maatschappij) een aantal huizen gebouwd. De straat heeft toen heel toepasselijk de naam "rond de watertoren" gekregen.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

Bijzondere gebouwen : Wiericker schans

In 1672 probeerden de Franse troepen het hart van Holland te veroveren. Door de prins van Oranje was de Hollandse waterlinie opgericht, die tussen Bodegraven en Nieuwerbrug liep. Op kerstavond van het rampjaar 1672 ging het stevig vriezen, en trokken de Fransen over het ijs, via de Meije naar Zwammerdam. Na tegenstand van de prinselijke legers en opkomende dooi, moesten de troepen zich echter terugtrekken. Dit deed men via Bodegraven (werd tegelijk even verwoest) en de Rijndijk naar Woerden.

Het jaar daarop werd door bouwmeester Anthonie Smits binnen 3 maanden voor 92.000 gulden een grote vesting gebouwd, de Wiericker Schans. Later werd het aangepast aan modernere krijgsinzichten. In 1748 werd er een kruithuis gebouwd; sinds die tijd tot 1960 werd er munitie opgeslagen. In de eerste wereldoorlog werd de schans gebruikt voor internering van Engelse, Franse en vooral Belgische militairen. Sinds 1960 werd de schans gebruikt voor opslag van het Delftse legermuseum en voor een trainingsschool voor waakhonden. Enkele jaren geleden is de schans door defensie verkocht aan staatsbosbeheer. Deze heeft er nu een bezoekerscentrum voor het Groene Hart in ingericht.

Over de Wiericker Schans heeft Nieko Jongerius een hele leuke site gemaakt.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

MOLENS

Molens : Arkduif

Aan de westzijde van het dorp staat een molen. Molen de Arkduif staat aan de westkant van het dorp. Vroeger (tot 1964) stond deze op het grondgebied van de gemeente Zwammerdam. Het is een stellingkorenmolen met een gemetselde ronde romp en stelling. Hij is gebouwd in 1697. Het is een graanmolen.

Rond 1850 is waarschijnlijk een grote brand in de molen geweest. Op de as waar de wieken aan zitten staat een datum van 1853 vermeld, terwijl ook andere delen van de molen overgenomen zijn van andere molens. In 1974 is de molen door de gemeente Bodegraven aangekocht en in de volgende 8 jaren gerestaureerd. In 2010 is de molen opnieuw gerestaureerd, en kan deze nu weer malen. Vroeger was er in de molen een fraai tegeltableau aanwezig; later is dat overgebracht naar de molenaarswoning naast de molen.

De naam "Arkduif" bestaat nog niet zo lang. In 1956 heeft de toenmalige eigenaar naar aanleiding van een door hem uitgeschreven prijsvraag de naam Arkduif vastgesteld. Aan de molen werd het predikaat "brenger van vrede en geluk" toegedacht, vandaar een verwijzing naar het bijbelse verhaal van Noach in de ark, waar een duif het teken was van het nieuwe van leven na de zondvloed.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

Molens : Weijpoortse molen

Klik voor een uitgebreide beschrijving van de Weijpoortse molen op de link voor de musea in Bodegraven, en daarvan de Weijpoortse molen..

[ naar de bovenkant van de pagina ]

NIEUWERBRUG

Nieuwerbrug : Tolbrug

Zeker geen monument, maar toch wel aardig om te zien, is de tolbrug in Nieuwerbrug. De brug is rond 1990 herbouwd. Overigens ligt er al heel lang op die plaats een brug. Al ruim voor 1651 moet er een vaste brug hebben gelegen, want in dat jaar vroeg het college van bruggemeesters aan de staten van West-Friesland toestemming om de bestaande vaste brug te vervangen door een ophaalbrug. De inwoners van Nieuwerbrug betaalden ieder hun aandeel, en vervolgens werd een tolbrug gebouwd. Er werd tol geheven in verband met het onderhoud. Bracht deze niet genoeg op, dan werden de Nieuwerbruggers aangeschreven om een bijdrage. Voor wie daarbij niet betaalde, bleef het hek gesloten.

De brug is eigendom van de gezamelijke gezinshoofden van Nieuwerbrug, beheerd door het college van bruggemeesters, een college uit de burgerij dat zichzelf door de eeuwen heen steeds heeft aangevuld door bij afvallen van een lid een nieuw lid uit de bevolking te verkiezen.

Dat de tolgelden (zowel voor auto's als voor schepen) genoeg opbrengen blijkt wel uit het feit dat toen rond 1990 de brug vernieuwd is, dit is betaald uit de tolgelden. Overigens is de tol kortgeleden verhoogd van 0,50 naar 0,75 voor een auto. Tja, dat zijn nog eens bedragen.

[ naar de bovenkant van de pagina ]

Nieuwebrug : Eeuwfeesttoren

Het koninkrijk der Nederlanden is in 1813, na de val van het napoleontische rijk, gesticht. Honderd jaar later, in 1913 dus, werd er door de bevolking van Nieuwerbrug geld ingezameld om dit eeuwfeest te kunnen vieren. Een vorstelijke gift van een inwoner zorgd er vervolgens ook nog voor, dat dit feest groots gevierd zou kunnen worden.

Maar toen het geld er eenmal was, was er een slechte economie, de situatie op het internationale front begon zich danig te roeren, de mobilisatie in verband met de eerste wereldoorlog werd uitgeroepen, kortom, voor feestvieren was er niet zoveel animo meer.

Om het geld toch een nuttige bestemming te geven, werd er, naast een klein feestje, ook een leuk torentje met een heuse klok erin gebouwd als monument voor het eeuwfeest van het koninkrijk. Tot voor kort was er in dit torentje het kleinste museum van Nederland gevestigd (maximaal 2 ŗ 3 mensen mochten gelijktijdig naar binnen). Helaas is dit museum nu gesloten.

Op de foto hieronder (zie bij Tolbrug) is het torentje rechts achter de tolbrug te zien.

[ naar de bovenkant van de pagina ]